Pero sa kabila ng pananambitang balat-kayo, Ang lahat ay ikinubli sa mga matamis na ngiting walang laman. Pilit isinasabuhay ang pagkakaroon ng damdaming matingkad pa sa pagsikat ng bukang-liwayway. Araw-araw na ngiti sa kawalan. Araw-araw na pagkukunwari. Mga dahilang walang saysay na pilit pinanghahawakan. Paubos na ang damdaming isinangkalan sa bawat masasasayang sandali. Nauubusan na ng mapaghuhugutan ng dahilan para magpatuloy sa pikit-matang paglakad sa daanang hindi mo alam ang patutunguhan.

Pagkatapos pa ng ilang umaga, kinakaawaan na ang sarili. Dahil ang buong pagkatao ay tila usok na pumapaitaas hanggang sa maubos. Walang kinahinatnan, walang pakinabang. Masakit mang tanggapin pero yun ang tubig na malamig na ibinuhos para matauhan. Wari’y isang kasangkapan na kapag nasira ay napakadaling palitan. Nakakaawa, nakakababa ng moral.

Ilang umaga pa ang lumamon ng paulit-ulit sa buong pagkatao. Katulad ng unos na tila hindi na hihinto. Patuloy sa hagupit at patuloy sa pagbayo. Hindi ka lulubayan hanggang hindi ka nagugumo. Pero nang lumaon ay ipinaunawa ng sakit na nararamdaman ang mapagpanggap na dahilan. Hindi man maintindihan lahat ng lubos, pero kusang tinatanggap ng mortal na pagkatao ang lahat ng dapat maunawaan. Marahil ito na yung paraan ng pagpapalaya sa pagkakabilanggo sa awa. Hindi maisasantabi ang mga masasayang nakaraan pero pwedeng-pwede mo itapon ang mga dahilan pinanghawakan noon. Hindi pala yun dapat panghinayangan. Dahil ikaw at ikaw lang ang nagbibigay ng importansya sa mga bagay na wala naman talagang halaga.

Sadyang ganun siguro talaga. Lahat ng bagay ay may katapusan. Ang pagmamalasakit at pagpapahalaga ay natutuyo. Ang pag-ibig na wagas ay kumukupas. Kahit na ang pinakaimportanteng tao para sa’yo nagiging ordinaryo din. Ganyan magpanggap ang awa para maging kawangis ng pag-ibig. Hindi mo kailangan ng dahilan para patunayan ang sarili sa entabladong iilan lang ang ilaw para mapansin. Tulad ng mga mainit na luhang gumuhit sa pisngi ng hindi namamalayan. Kapag pumatak na sila sa kung saan, yun na ang kanilang hangganan. At kasabay ng mga luhang pumatak ang pagpanaw ng nakaraan para bigyang pagkakataon na mabuhay ang bagong pag-asa na ikinubli sa puwang na dulot ng kapalaluan. Panibagong yugto, panibagong daan.

Nang sumapit ang ika-labingwalong umaga, dun ko nasimulan ang una kong paghakbang.

Nabago na rin ang paraan ng pananalita. Hindi na rin ganun kapopular ang po at opo. At kung maririnig mo lamang ang paraan ng pangangatwiran. Hindi mo aakalaing maririnig mo yun sa batang ganun ang edad. Yung ibang magulang nga ay tuwang tuwa dahil ang dami na daw alam na salita ng anak nila. Pero ang namumutawi naman sa bibig ng mga bata ay mga salitang mahahalay at mga mura. Susme! Parang tree planting sa gitna ng kalsada.

Bakit? Ano na nga ba ang nangyari?

Pagsabay ba sa modernong pamumuhay? Na ang mga magulang ay kailangan na parehong naghahanapbuhay para maitaguyod at mabigyan ng magandang bukas ang mga anak. Alipin na sila ng kumpanya. Tsk! Kaya ang pagpapalaki sa mga bata ay hindi na napagtutuunan ng importansya kaya naipagkatiwala na lang sa mga kamag-anak o kaya naman ay sa yaya at kasambahay.

Na ang kahalubilo madalas ng mga bata ay tv, computer, internet, video games at mga kabataang lantad din sa nagugulumihanang sistema ng hindi patas na mundo. Ika nga e para mo na rin hinayaan ang bata na lumaboy sa lansangan kapag hinayaan mo manuod ng tv mag-isa.

O kaya naman ang nakagawiang pagdidisiplina ng magulang at labis labis na umaabot sa pisikal na pananakit kaya ang naturang bata ay nakapagtatanim ng negatibong pang-unawa sa paraan ng pagdidisiplina. May pagsunod nga pero may kaakibat na sama ng loob at pagrerebelde.

Alam ko marami pang iba pero isa lang ang sigurado ako. Nakakalungkot ‘to.

Nakamulatan at nakagisnan ko din kasi ang mga magagandang kaugalian noon,(Ahaha! para namang sobrang tanda ko na sa earth, ganun talaga kapag lumaki ka sa probinsya) na sa reyalidad ngayon ay talagang madalang na nga din masilayan. Naranasan ko din ang madisiplina sa palo. Sa pamalo na may isang pulgada ang lapad at tatlong piye na haba ng kawayan. O di ba special ang pamalo sa amin ng nanay ko. Pinaglaan ng panahon para kayasin. Yun yung tinatawag noon na chocolate kasi kapag napalo ka nun, parang chocolate ang marka, sukat at hugis ng latay sa balat mo. Pero ginagamit lang yun sa amin kapag above sea level na ang nagawa naming kasalanan. Kaya nandun ang takot namin na gumawa ng kalokohan at maging pasaway dahil alam namin na chocolate ang kapalit.

E di ba nga noong bata ka kapag may ipinakita kang hindi maganda, tingnan ka lang ng Nanay mo ng matalim e alam mo na agad ang ibig sabihin. Ngayon, parang magkakaedad na lang ang magulang at anak kapag nag-uusap. Na kapag sinaway ng magulang ang anak, ang anak pa ang magaling mangatwiran at mangangaral sa magulang.

Kung ninilayin, nakakabahala ang kahihinatnan ng mga sitwasyong nabanggit sa itaas kapag hindi magawan ng paraan para ituwid ang mga baluktot na asal na unti-unting nakakagawian. Maraming di magandang bagay ang kahahantungan. Nasa mga magulang ba ang sagot o nasa mga anak din? Dapat din ba sisihin ang mundong ginagalawan? O dapat na mas makita ang responsableng pamamaraan.

Kaya ako, kung darating na yung panahon na magkakaanak na ako, siguro gagawin ko rin yung pamamaraan ng mga magulang ko kagaya ng pagpapalaki nila sa amin. Ang kaibahan nga lang hindi na ako magkakayas ng kawayan (walis tambo na lang, ahihi!). Marami naman sigurong paraan. Hindi ko nga lang maidescribe kung gaano ba kadali o kahirap dahil nga sa hindi ko pa nararanasan. Pero kapag nandun na ako, sisiguraduhin kong makakapagpalaki din ako ng mga mabubuting indibidwal sa abot ng aking makakaya.

Pero ciempre bago ang anak, dapat kasal muna.

Kung ang turing mo sa iyong boss ay isang zombie at ikaw ang pea shooter, aba’y huwag ka na mag-aksaya ng panahon para maglagay ng maraming tall nuts sa harapan at samahan mo na ng apoy ang mga bala mo. Lalu na kapag alam mo sa sarili mo na kaya mo lang sya tinatawag na boss ay dahil sa posisyon. Hindi mo man lang matapunan ng kusang respeto dahil sa nagyeyelong pakikitungo at manhid na damdamin.

Bakit nga ba may mga ganung boss?

Para ba sa reputasyon? Kung mawawalan naman ng respeto ang mga taong hawak mo kapalit ng matunog at makulay na papuri.

Para ba sa magandang imahe ng departamento at kumpanya? Kung bumababa naman ang moral ng taong dapat ay nangungunang sumusuporta sa’yo.

Para ba masabing ikaw ay nasa posisyon at nasa iyo ang kapangyarihan? Paano ka kikilalanin kung hindi mo kayang magpunla ng respeto para anihin.

Marami na rin akong nakasalamuha na boss at hindi ko kailangang magkumpara. Uuriin ka kasi bilang ikaw at hindi dahil sa nagawa ng iba. Baka kasi hindi ka nalalayo sa mga pulitikong maamo lang kapag nangangampanya pero gahaman naman pala kapag nakaupo na. Yung bang puro pakitang gilas lang at nagmamarunong pero kapag nalagay na sa alanganing sitwasyon ay hindi na alam ang gagawin.

Kaya sana huwag mamaliitin. Huwag magkakaroon ng diskriminasyon. Para kasi sa akin, ang posisyon ay para lang sa paghahati ng responsibilidad. Ikaw man ay nakababad sa laptop sa loob ng malamig na opisina o maghapong nanlalagkit sa pawis sa paghawak sa basahan at walis. Hindi sukatan ang posisyon kung sino ang mataas at mababa dahil paglabas sa trabaho, parepareho lang tayong lahat sa iisang pamantayan at sukatan.

Paano nga ba nagsimula?

Hindi naman ganun kakomplikado ang lahat. Ito kasi yung panahon na habang nag-aaral ka ay mangangailangan ka ng karagdagang pagkukunan ng panggastos. Merong mga matindi ang pangangailangan dahil sa kakulangan sa aspetong pinansyal. Meron din naman na para makakuha lang ng karanasan sa pagtatrabaho o kaya naman ay nakigaya lang sa mga kabarkadang nagkayayaan lang na pagsabayin ang pag-aaral at paghahanapbuhay. At isa ako dun sa nakigaya-gaya lang at hindi naman nagpatuloy kahit nakapasa sa mga interview. Kung bakit, e kasi nga nakigaya-gaya lang. O maarte lang ako talaga nung mga panahon na yun. Ahaha!

Ang siste e crew ang simula o kaya naman ay kahera. Siempre hindi mawawala ang mapagsamantalang trainor na siyang makakahalubilo mo araw man o gabi depende sa oras ng trabaho mo. Sa simula pa lang naman ang tinitingnan na nila ay yung mga katrabaho na pwede nilang maging girlfriend (hep, huwag magreact ng sobra, hindi ko nilalahat). Dahil ba na nasa posisyon sila e ganun-ganun na lang kung pasunudin nila yung tinitrain nila sa mga personal na pabor? Tsk!

At kapag lumaon, dahil sa pinakitaan naman ng mabuti ay unti-unti na rin nahuhulog ang loob ng walang kamuang-muang na crew o kahera sa kanyang mapagsamantalang trainor. Patunay ba yan na natuturuan ang puso? Isang malaking hindi. Dahil ang naging sitwasyon ay binulag lang ng mabulaklak na pananalita at balat-kayong kabaitan. Hindi naman siguro halata ang pagbatikos ko sa reyalidad. Paumanhin ha, nadadala lang ako masyado sa storya lalu na at naalala ko yung mga panahong may umiiyak habang nagkukwento.

Mula sa pagiging magboyfriend/girlfriend, iba-iba ang kinahantungan ng sitwasyon pero halos karamihan sa kanila nabuntis na bago pa makapagtapos ng pag-aaral. Yung iba hindi na tinapos ang pag-aaral. Isang malaking hamon kung paano aaminin at ipapaliwanag sa mga magulang. Meron pa nga nakaisip na ipalaglag na lang yung bata para daw maging solusyon dahil si trainor e hindi pinanagutan yung pananamantala nya sa sitwasyon. Kaya ayun, maraming plano sa buhay ang nasira at hindi na naisakatuparan dahil sa maagang
responsibilidad bilang mag-isang magulang.

At ngayong malalaki na ang mga inaanak ko sa kanila. Merong nasa bahay lang at meron din namang nagtatrabaho na rin. Merong single mom at meron din namang nakapag-asawa na ng hindi trainor. Meron din hangang ngayon kapag may bagong trainee si trainor e akala mo parang wala pang asawa. Merong nagsisisi. Karamihan sa kanila. Pero siempre meron din namang naging maayos at matatag ang pagsasama bilang mag-asawa at matatawag mo na pamilya.

Maaaring may mga desisyon noon na hindi na napag-isipan mabuti dala ng kapusukan. Pwede rin naman na biktima ng sitwasyong pinagsamantalahan. Kung ano man ang mga pagsisisi at panghihinayang, hindi na yun maibabalik pa para solusyunan. Bagkus ay harapin ang ngayon at ang bukas ng may ngiti at tapang dahil sa mga bagay na natutunan. Ang mga negatibong nakaraan ay isang aspeto lang na tumulong para lalu kang tumibay at maging matatag. Magpatuloy dala ang positibong pananaw para sa sarili, sa kabiyak, sa pamilya, sa mga kaibigan, at higit sa lahat, para sa aking mga inaanak.

Sana wala akong makalimutan kaya ako ganito ako kaaga nagsusulat ng mga pangalan.

“Nagsisisi ako at hindi ko nasabi sa’yo kahit minsan. Kung maibabalik ko lang ang takbo ng panahon, yayakapin kita ng mahigpit at sasabihin kong mahal na mahal kita”

Ganyan ang nakakagisnang mundo ng karamihang batang katulad ko sa amin. Maagang nababanat ang mga buto para sa mga gawaing makakatulong sa pamilya para kumita ng konting halaga na siyang pagkakasyahin sa pagkain, sa pag-aaral at mga panggastos sa mga iba pang pangangailangan. May kahirapan dahil kailangan talaga ng matatag na katawan para sa mga gawaing pisikal. Pero masaya din lalu na kapag magkakasama kayong mag-anak na nagtutulungan para mapadali ang mga gawain.

Kahit na ganun ang nakasanayan naming buhay ay masasabi ko pa rin na mapalad pa rin ako kung ihahambing sa ibang bata dahil napag-aaral kami ng aking mga magulang. Yung iba kasi pagkatapos ng elementarya ay hindi na nakakapagpatuloy pa ng sekondarya. Lumilipas ang panahon na bukirin at ang mga gawain dito ang siyang kanilang pang-araw-araw na nakakasalamuha. Kaya kahit na salat man sa mga materyal na bagay ang pamilyang aking kinalakihan, hindi naman matatawaran yung pagpupursige ng aking mga magulang na makatuntong kami ng aking mga kapatid sa iskwelahan. Dahil ang lagi nilang sambit sa amin, para hindi daw namin danasin yung hirap na naranasan nila at huwag daw kaming matulad sa kanila.

Nakatuntong ako ng 3rd year high school at kabisadong kabisado ko na rin ang paggamit ng kuliglig at pagmamaneho ng traktora. Malaking tulong na sa aking mga magulang kapag nauupahan ako na magbungkal ng mga lupang tatamnan gamit ang mga makinaryang natutunang kong imanipula. Yan ang aking inaatupag pagkatapos ng klase at kapag walang pasok. Gawa na rin marahil ng pagkakaroon ko ng interes sa mga sasakyan, hindi nahirapan ang aking Ama na turuan ako sa mga bagay na ganun. Kaya pala madalas ako na nanunuod sa mga kalsada at kanal na ginagawa dahil sa mga malalaking trak at makinarya na nandun.

Sa maiksing oras ay nabubuno ko na ang halagang kakailanganin naming magkakapatid sa iskwelahan para sa mga proyekto, pambaon at kung anu-ano pang bayarin. At maliban dun, may pandagdag pa sa panggastos sa bahay. Mas malaki ang halagang kinikita ko tuwing darating na ang panahon ng tag-ulan. Kabikabila kasi ang pagpapatrabaho para sa pagtatanim ng palay. Kaya kahit simpleng salakot at plastik lang na iniwangis sa sando ang butas ang proteksyon sa ulan, kaya kong tapusin ang trabahong sinimulan. Ang lahat ng perang ibinabayad sa akin ay ibinibigay ko sa aking Ina. Sa maagang edad kasi ay naunawaan ko na kung ano ang buhay na meron kami kaya ang bawat pera na maiaambag ko sa aking mga magulang ay alam kong malaking tulong para sa mga gastusin namin. Basta ba hindi mawawala ang masarap na sopas sa merienda at ang mainit na kape na siyang kinagigiliwang merienda tuwing umuulan.

Nakakuha ako ng kurso sa pagmemekaniko ng mga sasakyan nang maabot ko ang kolehiyo. Ipinangako ko sa sarili ko na pagbubutihin ko ang kursong napili para kapag nakatapos ako ay hindi na kailangan ng aking Ama ang magtrabaho sa bukid. Pero bago pa man maisakatuparan ang mga iyon ay nahinto ako sa pag-aaral dahil ang aking Ama ay nakaranas ng karamdamang ikinahina ng kanyang katawan ng dahil sa labis na trabaho sa bukirin. Bilang panganay, ako ang nagpatuloy ng kanyang mga gawain sa pagsasaka para patuloy na matustusan ang aming mga pangangailangan at para maipagpatuloy ang pag-aaral ng aking mga nakababatang kapatid. Hindi naman kasi kakayanin mag-isa ng aking Ina ang pagtatrabaho sa bukid. At hindi rin naman namin dapat iasa ang lahat ng responsibilidad sa kanya.

Mahirap ang naturang obligasyon pero dapat kayanin. Pero sa kabila ng hirap na yan wala akong reklamo at pinagsisisihan sa mga nangyari. Dahil ang lahat ng paghihirap na yan ay para sa mga taong mahal at pinahahalagahan ko. Para sa pamilyang humubog sa akin bilang isang mabuting tao. Pamilyang sagana sa pagmamahal at mabubuting pangaral na siyang naging pundasyon naming magkakapatid para maging mabuting indibidwal. Buo ang pamilya, kumpleto, walang alitan, sama-sama at masaya. Simple.

Kung babalikan ang aking kamusmusan, hindi ko masyadong nabanggit ang paglalaro kasama ang iba pang mga bata. Sa halip na bola ay itak at panggapas ang nakalapat sa aking mga kamay. Sa halip na habulan at takbuhan ay nakababad sa tubig at putik ang mga paa dahil sa pagtatanim. Ang maging madungis dahil sa paglalaro ay napalitan ng bahid ng putik at lupa sa pagsasaka. Ang mga holen at text ay asarol at pala. At ang mga laruang robot at laruang trak ay napalitan ng kuliglig at traktora. Maaaring hindi na maibabalik ang mga panahon ng aking kamusmusan. At sa totoo lang ramdam ko na naging puwang yun sa akin at mistulang kawalan. Na para bang may kulang sa bahagi ng pagkatao ko na pilit kong pinupunan. Siguro nga kasi hindi ko nasulit yung pakiramdam at hindi ko nasubukang maging isang totoong bata.

May mga laruan din naman ako nung bata ako. Hindi nga lang kagandahan at maayos dahil kung hindi ko napulot sa kung saan ay mga pinaglumaan mga anak ng may-ari ng lupang sinasaka namin. Ngayong trenta’y-dos na ako, hinding-hindi mo pa rin maalis sa akin ang mainggit sa tuwing nakakakita ako ng mga batang masayang nakakapaglaro. Hindi naman sa hindi ko naranasan ang makipaglaro. Nasubukan ko rin naman yun kahit na papaano pero hindi kasing laya ng mga nakikita ko. Madalas kasi tinatawag na ako agad para gampanan ang mga gawaing alam nila na makakatulong ako. Magkagayun man na nasa ganitong edad na ako, sana dumating din ang araw na makakahawak at makakapaglaro pa ako ng laruang pinangarap ko magmula nung bata pa ako. Ang kaisa-isang laruan na iniyakan ko. Na magmula noon ay hindi pa rin nagbabago ang pagkagusto ko na magkaroon nito…

Pangarap Na Laruan

Hindi ko man naranasan yung kalayaan ng pagiging bata nung nasa murang edad pa ako, nararamdaman ko naman yung saya ngayong may tatlong anak na ako. Ang kasiyahan ng pagiging bata ay wala sa ganda at mahal ng laruan kundi sa saya ng paglalaro at mga kalaro. Bahagi na ng pagkatao ng bawat isa sa atin ang pagkabata. Ang kasiyahan ng pagiging bata ay hindi nasusukat sa edad o estado sa buhay. Wala itong pinipiling edad. Ang laruan ay isang bahagi lang pero ang tunay na kasiyahan ay nasa puso ng bawat isa sa atin na hindi kayang tumbasan ng kahit ano pa man. Pwedeng-pwede ka maging bata magpakailan man.

~
Tatay Rudy

=====================================================================================================

Ang inyong nabasa sa itaas ay kalahok sa Saranggola Blog Award 2011.

Pamagat: Pangarap na Laruan
May Akda: Diwangtanglaw
Kategorya: Blog

Madalas nababanggit ang kawalan ng pag-asa kapag dumarating tayo sa puntong sobra tayong nalugmok sa negatibong pananaw sa buhay. Mga panghihinayang at pagsisisi na siyang magkukumbinsi sa’yo na humanap ng mapagbabalingan. Dahil sa ganito, dahil sa ganyan at kung anu-ano pang sanlibo’t-isang kadahilanan. Sa dami ng itinuturong responsable sa kinahinatnan, isa lang naman ang dapat na pag-ukulan – ang sarili. Dahil wala namang ibang may kasalanan sa lahat ng mga nangyari, maganda man o hindi – kundi ang sarili.

Kung hanggang ngayon ay wala ka pang trabaho, kasi pinayagan mo yan na mangyari sayo. Kung ikaw ay studyante na anim na taon na sa kolehiyo, kasi mas pinili mong ienjoy ang mga barkada mo. Kung hanggang ngayon ay wala ka pang boyfriend o girlfriend kasi masyado kang pihikan. At kung bakit ka nakapag-asawa ng hindi mo naman gusto, kasi nga ginawa mo ang desisyon mo noon ng hindi na nagtimbang at bago magpasya.

Kahit na ano ang kalagyan nating sitwasyon, may magagawa tayo palagi para maging maayos ang kahinatnan. Kung hindi man umaayon sa ating kagustuhan, hindi naman tayo naiiwan na wala ng desisyon na pagpipilian. Nasa Diyos ang awa, nasa tao ang gawa ika nga. Hindi yan parang bunga ng prutas na hihintayin mo na lang mahulog para mapasayo. Pwede mo naman sungkitin, akyatin, batuhin ng tsinelas o gamitan ng 12 feet na multi-purpose ladder na aluminun. Kahit na ano pa mang pamamaraan ang piliin mo, ikaw at ikaw pa rin ang gagawa nun para sa kagustuhang resulta. Kaya kahit na gaano pa kahirap yang napiling paraan, sulit na sulit yan dahil iyong pinaghirapan. At di ba, sa huli magiging okay din ang lahat. Kaya kung hindi pa okay, hindi pa yun ang huli.

May kapangyarihan tayo na baguhin ang mga sitwasyon natin. Tayo ang mga pintor sa mga buhay nating obra-maestra. Mga dibuhong mga kamay natin ang nagmamanipula at mga desisyon natin ang magtuturo kung saan ba tayo papunta. Kahit na makailang ulit na magsimula at matapos ang mga kabanata, tayo pa rin ang pangunahing karakter at bida. Tayo ang matututo sa bawat pait at tamis, lungkot at saya. Kalakip ang gabay at pagmamahal ng Poong lumikha, tayo ang nag-uukit ng bawat letrang masusulat sa notebook ng tadhana.

At nagdesisyon ka nga ng padalos-dalos.
Hindi na tinimbang ang damdaming nagtutuos.
Pakiwari mo’y kandila kang nauupos.
Dahil sa kapusukang nagdulot sa’yo ng unos.

Gusto kitang sumbatan pero paano?
Kung ang magalit nga sayo ay di ko mapagtanto.
Marami akong tanong na nagsusumamo.
Isa na dito kung “Bakit? Bakit ako?”

Hindi mo na ako binigyan ng pagkakataon.
Na maranasan ang sarap kung ano ang buhay na mayroon.
Dahil para lang lahat sa sarili mo ang desisyon.
Na hindi na pinag-isipan kung saan man paroroon.

Alam kong lumuha ka pero hindi dahil sa akin.
Kundi dahil sa pisikal na sakit na hindi kayang indahin.
Pero higit pa diyan ang balik sa akin.
Dahil alam kong nakahinga ka na ng malalim.

Pagkatapos ng tatlong buwan kong pagsisimula.
Winakasan mo ang lahat ng aking nagawa.
Dumanas ako ng sakit, hirap at pagdurusa
Pero hindi ko na naranasan ang tumawa at lumuha.

Hindi ko na nakita ng mundo mong ginagalawan.
Kahit ang pagkakataon na ikaw ay masilayan.
At ang pinakamasakit sa lahat ng naranasan.
Kahit kakarampot na pagmamahal ay hindi mo ako nabigyan.

Pero kahit na ipinagdamot mo ang lahat sa akin.
Wala akong hinanakit sayo na dapat mong isipin.
Ikaw pa rin ang Mama ko Kahit di mo man aminin.
Mahal na mahal kita kahit ganito ang ginawa mo sa akin.

[ Isang kalahok sa Paluhang Timpalak ]